Prędkość dysku można sprawdzić na kilka sposobów: z poziomu terminala w Linuxie, za pomocą aplikacji graficznych oraz przy użyciu narzędzi benchmarkowych w Windows. W Linuxie często stosuje się dd, fio, hdparm i narzędzia graficzne, a w Windows popularnym wyborem są ATTO Disk Benchmark oraz podobne programy do testów odczytu i zapisu.
Dlaczego warto sprawdzać prędkość dysku
Test wydajności dysku pomaga ocenić, czy nośnik działa zgodnie z deklarowaną specyfikacją, czy nie jest spowolniony przez konfigurację systemu, a także czy nie pojawiają się problemy z kondycją urządzenia.
Najczęściej mierzy się następujące wskaźniki:
- Odczyt sekwencyjny – szybkość odczytu dużych, ciągłych plików (np. ISO, wideo);
- Zapis sekwencyjny – szybkość zapisu dużych plików na nośnik;
- Odczyt losowy – wydajność przy wielu małych, rozrzuconych po nośniku plikach;
- Zapis losowy – szybkość zapisu niewielkich bloków danych w losowych miejscach;
- Czas dostępu i responsywność – opóźnienia operacji I/O odczuwalne w codziennej pracy.
W praktyce dyski SSD i HDD zachowują się inaczej, dlatego ten sam wynik nie zawsze oznacza problem. SSD zwykle osiągają znacznie wyższe wyniki w testach losowych, a HDD mają większe znaczenie przy odczycie sekwencyjnym i dłuższych transferach.
Linux – jak sprawdzić prędkość dysku
W Linuxie można wykonać test prędkości dysku zarówno z terminala, jak i za pomocą aplikacji graficznych. Najprostsze metody to dd i fio, a do szybkiego sprawdzenia odczytu przydaje się także hdparm.
1. Test zapisu i odczytu poleceniem dd
Jednym z najczęściej używanych sposobów jest dd, które pozwala utworzyć plik testowy i zmierzyć czas jego zapisu lub odczytu.
Test zapisu
Przykładowe polecenie:
dd if=/dev/zero of=/tmp/test bs=64k count=16k conv=fdatasync
To polecenie zapisuje dane do pliku testowego i wymusza zapis na nośnik, dzięki czemu wynik jest bardziej wiarygodny niż przy samym buforowaniu systemowym.
Jeśli chcesz testować inny dysk, zamiast /tmp/test możesz podać ścieżkę do punktu montowania, na przykład na dysku zewnętrznym lub partycji USB.
Jak odczytać wynik
Po zakończeniu dd zobaczysz czas wykonania i prędkość w MB/s lub GB/s. To właśnie ta wartość pokazuje szybkość zapisu w danym teście.
Test odczytu
Aby sprawdzić odczyt, można odczytać wcześniej zapisany plik testowy. W praktyce test odczytu należy wykonać na pliku już istniejącym, aby mierzyć realną szybkość z dysku, a nie z pamięci podręcznej.
Przykładowo:
dd if=/tmp/test of=/dev/null bs=64k
Wynik pokaże, z jaką szybkością system odczytuje dane z nośnika.
Ważna uwaga
Testy dd są proste i szybkie, ale mogą być częściowo zafałszowane przez cache systemowy, jeśli nie użyjesz odpowiednich opcji wymuszających zapis i odczyt z dysku.
2. Bardziej wiarygodny test za pomocą fio
W środowiskach serwerowych i administracyjnych często rekomenduje się fio, ponieważ pozwala dokładniej symulować różne scenariusze pracy dysku, w tym odczyt i zapis losowy.
Instalacja fio w Debianie/Ubuntu
sudo apt-get update && sudo apt-get install -y fio
Po instalacji można uruchomić test np. na wybranym urządzeniu blokowym.
Przykład testu losowego odczytu
fio --filename=/dev/sdb --direct=1 --rw=randread --bs=4k
--numjobs=2 --runtime=90 --group_reporting --name=test1
--ioengine=libaio --thread --iodepth=128 --time_based
Taki test sprawdza wydajność losowego odczytu, co jest szczególnie przydatne przy ocenie SSD oraz środowisk serwerowych.
Dlaczego fio jest lepsze do dokładniejszych testów
fio pozwala ustawić między innymi:
- typ operacji – np. odczyt/zapis sekwencyjny lub losowy;
- wielkość bloku – rozmiar pojedynczej operacji I/O (np. 4k, 64k, 1M);
- głębokość kolejki – liczba równoległych żądań I/O;
- czas trwania testu – długość pomiaru w sekundach lub tryb time_based;
- liczbę zadań równoległych – symulacja wielu procesów obciążających dysk.
Dzięki temu wyniki są bardziej reprezentatywne niż w przypadku prostego dd.
3. Szybki test odczytu poleceniem hdparm
Do sprawdzenia prędkości odczytu z dysku SATA lub innego urządzenia blokowego można użyć hdparm.
Przykład:
sudo hdparm -Tt /dev/sda
Parametr -T sprawdza wydajność cache systemowego, a -t mierzy rzeczywisty odczyt z urządzenia.
To narzędzie daje szybki podgląd wydajności, ale nie zastępuje pełnego benchmarku, jeśli chcesz porównywać dyski bardzo dokładnie.
4. Testy graficzne w Linuxie
Jeśli nie chcesz korzystać z terminala, w Linuxie możesz użyć narzędzi graficznych, takich jak Disks / gnome-disk-utility.
Po instalacji narzędzia można uruchomić test wydajności z poziomu interfejsu graficznego, co jest wygodne dla użytkowników mniej zaawansowanych technicznie.
Z kolei niektóre rozwiązania oparte na badblocks pozwalają sprawdzać powierzchnię nośnika i wykrywać błędy, choć jest to bardziej test integralności niż klasyczny benchmark prędkości.
Windows – jak sprawdzić prędkość dysku
W Windows najczęściej używa się programów benchmarkowych z interfejsem graficznym. W materiałach dotyczących testowania dysków jako narzędzie dla Windows wskazywany jest przede wszystkim ATTO Disk Benchmark.
1. ATTO Disk Benchmark
ATTO Disk Benchmark umożliwia testowanie nośnika z poziomu graficznego interfejsu i pokazuje wyniki odczytu oraz zapisu dla różnych rozmiarów bloków danych.
Jak wykonać test
- uruchom program,
- wybierz dysk z listy Drive,
- ustaw Transfer Size,
- ustaw Total Length,
- opcjonalnie włącz lub wyłącz Direct I/O, Bypass Write Cache i Verify Data,
- kliknij Start.
Program pokazuje: zapis (zwykle kolor czerwony) oraz odczyt (zwykle kolor zielony).
Co oznaczają wyniki
Jeśli dysk osiąga wysokie transfery przy dużych blokach, oznacza to dobrą wydajność sekwencyjną. Jeśli przy małych blokach spisuje się słabo, może to wpływać na uruchamianie systemu i pracę programów.
2. Inne programy testujące
W praktyce użytkownicy Windows często korzystają też z innych benchmarków, ale w dostarczonych materiałach jako rekomendowane narzędzie pojawia się przede wszystkim ATTO Disk Benchmark.
Jeśli tworzysz poradnik dla czytelników strony internetowej, warto wspomnieć, że program powinien umożliwiać test odczytu i zapisu, a najlepiej także różne rozmiary bloków i zapis wyników do porównania w przyszłości.
Który test wybrać
Wybór zależy od tego, co chcesz sprawdzić:
- jeśli chcesz szybko sprawdzić dysk, użyj
hdparmw Linuxie lub prostego benchmarku graficznego w Windows, - jeśli chcesz przetestować zapis i odczyt z terminala, użyj
dd, - jeśli chcesz dokładniejszego wyniku i porównania różnych scenariuszy, użyj
fio, - jeśli chcesz wygodnego testu z wykresami, użyj ATTO Disk Benchmark w Windows albo narzędzi graficznych w Linuxie.
Na co uważać podczas testowania
Przed uruchomieniem benchmarku warto pamiętać o kilku rzeczach:
- test zapisuje dane na dysku, więc używaj nośnika, na którym możesz utworzyć plik testowy,
- nie uruchamiaj testów na ważnych danych bez zrozumienia, co robi dane narzędzie,
- zwróć uwagę, czy test mierzy realną wydajność dysku, czy głównie efekt cache,
- w przypadku SSD i HDD porównuj wyniki tylko między podobnymi typami nośników,
- testy na dyskach zewnętrznych USB mogą być ograniczone przez jakość portu, kabla lub kontrolera.
Jak interpretować wyniki w praktyce
Wynik benchmarku ma sens tylko wtedy, gdy porównujesz go z innymi testami wykonanymi w podobnych warunkach.
Na przykład:
- Wyższy zapis sekwencyjny – szybsze kopiowanie i eksport dużych plików;
- Wyższy odczyt losowy – lepsza responsywność systemu i aplikacji;
- Niskie wyniki na małych blokach – wolniejsze uruchamianie programów i ładowanie bibliotek.
Warto też sprawdzić kondycję dysku narzędziami SMART, ponieważ spadek wydajności może być objawem problemów sprzętowych.
Dodatkowa kontrola stanu dysku
Sama prędkość nie mówi wszystkiego o stanie nośnika. W diagnostyce warto też korzystać z danych SMART, które pomagają wykryć nieprawidłowości niewidoczne w zwykłych testach wydajności.
W praktyce oznacza to, że jeśli dysk działa wolno, ale testy wydajnościowe są niestabilne, warto sprawdzić również jego kondycję techniczną.
Krótka instrukcja dla czytelnika
Jeśli chcesz sprawdzić prędkość dysku jak najszybciej:
- w Linuxie uruchom
dd,fioalbohdparmw terminalu, - w Windows użyj ATTO Disk Benchmark,
- dla najbardziej miarodajnych wyników porównuj testy wykonywane w tych samych warunkach.
