GRUB Editor – jak edytować bootloader Ubuntu i poprawić start systemu

GRUB w Ubuntu można edytować na dwa główne sposoby: oficjalnie – przez plik /etc/default/grub i komendę update-grub, oraz wygodnie – za pomocą graficznego narzędzia Grub Customizer. Dzięki temu możesz zmienić domyślny system, kolejność wpisów, czas wyświetlania menu, parametry startowe, a nawet wygląd menu.

Tu przeczytasz

1. Czym jest GRUB i dlaczego warto go edytować?
2. Podstawowe zasady bezpieczeństwa
3. Oficjalna metoda: edycja /etc/default/grub + update-grub
4. Wygodna metoda z GUI – Grub Customizer
5. Ręczna edycja wpisów (dla zaawansowanych)
6. Naprawa GRUB po jego uszkodzeniu lub nadpisaniu
7. Alternatywy dla GRUB – menedżery EFI
8. Praktyczne scenariusze – szybkie ustawienia

Ten poradnik krok po kroku przeprowadzi cię przez bezpieczną konfigurację i praktyczne scenariusze, gotowe do wdrożenia na stronie o internecie i Linuksie.

1. Czym jest GRUB i dlaczego warto go edytować?

GRUB (GRand Unified Bootloader) to standardowy bootloader w Ubuntu i większości dystrybucji Linuksa. To właśnie jego menu widzisz po włączeniu komputera, gdy możesz wybrać jedną z następujących opcji:

Ubuntu (różne jądra i tryb recovery),
inne systemy, np. Windows,
dodatkowe narzędzia, takie jak test pamięci czy zaawansowane opcje.

Edytując GRUB możesz m.in. w prosty sposób osiągnąć następujące cele:

zmienić domyślny system, który startuje automatycznie (np. Windows zamiast Ubuntu lub odwrotnie),
zmienić kolejność wpisów w menu,
wydłużyć lub skrócić czas odliczania (timeout),
pokazać ukryte menu GRUB (czasem domyślnie się nie wyświetla),
dodać parametry jądra (np. wyłączyć splash, dodać nomodeset i inne),
zmienić wygląd menu (tło, czcionki, kolory) za pomocą Grub Customizer.

2. Podstawowe zasady bezpieczeństwa

Zanim cokolwiek zmienisz, zabezpiecz możliwość powrotu do działania: upewnij się, że masz alternatywny sposób uruchomienia systemu (np. pendrive z Ubuntu/Live USB lub środowisko ratunkowe w UEFI, takie jak rEFInd).

Aby zachować możliwość wycofania zmian, wykonaj kopię zapasową plików konfiguracyjnych. Przykładowe komendy do użycia w terminalu:

sudo cp /etc/default/grub /etc/default/grub.backup

sudo cp /boot/grub/grub.cfg /boot/grub/grub.cfg.backup

Nie edytuj ręcznie /boot/grub/grub.cfg, jeśli nie musisz. Ten plik jest automatycznie generowany przez update-grub i przy aktualizacjach będzie nadpisany. Standardowo zmiany wprowadza się w plikach źródłowych (/etc/default/grub oraz plikach w /etc/grub.d/), a dopiero potem generuje się nową konfigurację.

3. Oficjalna metoda: edycja `/etc/default/grub` + `update-grub`

To zalecany i najbezpieczniejszy sposób konfiguracji podstawowych parametrów GRUB w Ubuntu.

3.1. Otworzenie pliku konfiguracyjnego

Aby edytować plik, uruchom terminal (Ctrl+Alt+T) i wpisz komendę:

sudo nano /etc/default/grub

W środowiskach z edytorem graficznym możesz użyć odpowiedniego programu, np.:

sudo pluma /etc/default/grub

W pliku znajdziesz m.in. takie linie (warto je rozpoznać):

GRUB_DEFAULT=0

GRUB_TIMEOUT_STYLE=hidden

GRUB_TIMEOUT=0

GRUB_DISTRIBUTOR=`lsb_release -i -s 2> /dev/null || echo Debian`

GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash"

GRUB_CMDLINE_LINUX=""

Najważniejsze dla kontroli startu systemu są: GRUB_DEFAULT, GRUB_TIMEOUT_STYLE, GRUB_TIMEOUT oraz GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT.

3.2. Przywrócenie i wyświetlenie menu GRUB

Gdy nie widzisz menu (system startuje od razu do Ubuntu), zwykle odpowiadają za to wartości GRUB_TIMEOUT_STYLE=hidden oraz GRUB_TIMEOUT=0. Aby przywrócić widoczne menu GRUB:

Zmień wartości w pliku na następujące:

GRUB_TIMEOUT_STYLE=menu

GRUB_TIMEOUT=10

Menu będzie widoczne, a odliczanie potrwa 10 sekund, po czym wystartuje domyślny system.

Zapisz plik i wyjdź z edytora (w nano: Ctrl+O, Enter, następnie Ctrl+X; w edytorze graficznym: Zapisz i Zamknij).
Zaktualizuj konfigurację GRUB poleceniem:

sudo update-grub

Po restarcie zobaczysz menu GRUB przez ustawiony czas odliczania.

3.3. Zmiana domyślnego systemu (np. Windows → Ubuntu / Ubuntu → Windows)

GRUB numeruje wpisy od 0 w górę, co oznacza:

GRUB_DEFAULT=0 – pierwszy wpis na liście,
GRUB_DEFAULT=1 – drugi wpis,
GRUB_DEFAULT=2 – trzeci wpis itd.

Aby wskazać, który system ma startować automatycznie, wykonaj poniższe kroki:

Uruchom komputer i zanotuj kolejność wpisów w menu GRUB, np.:
- Ubuntu,
- Opcje zaawansowane dla Ubuntu,
- Windows Boot Manager.
Jeśli chcesz, aby Windows był domyślny, ustaw w pliku:

GRUB_DEFAULT=2

(to 3. pozycja, numerowana od 0).

Zapisz plik i przebuduj konfigurację:

sudo update-grub

Przy następnym starcie po upływie czasu GRUB_TIMEOUT automatycznie zostanie wybrany wskazany system.

Zaawansowana opcja: GRUB_DEFAULT=saved wraz z grub-set-default pozwala zapamiętywać ostatnio wybierany wpis; wymaga to jednak dodatkowej konfiguracji.

3.4. Zmiana czasu odliczania (timeout)

Parametr GRUB_TIMEOUT określa, ile sekund GRUB czeka na wybór użytkownika. Oto przykładowe wartości:

GRUB_TIMEOUT=0 – natychmiastowy start (przy hidden menu niewidoczne),
GRUB_TIMEOUT=5 – odliczanie 5 sekund,
GRUB_TIMEOUT=-1 – oczekiwanie bez końca do momentu wyboru.

Aby przyspieszyć lub spowolnić start, ustaw w /etc/default/grub np.:

GRUB_TIMEOUT_STYLE=menu

GRUB_TIMEOUT=5

Następnie przebuduj konfigurację:

sudo update-grub

3.5. Zmiana parametrów jądra – poprawa działania i diagnostyka

Parametry przekazywane do jądra w trybie standardowego startu znajdują się w linii:

GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash"

Najczęstsze zastosowania wyglądały będą tak:

usunięcie quiet splash, aby widzieć komunikaty startowe (przydatne przy diagnozowaniu problemów z bootem),
dopisanie nomodeset, jeśli występują kłopoty z grafiką,
wyłączenie problematycznych funkcji zasilania/usypiania dla konkretnego sprzętu.

Przykład modyfikacji:

GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash nomodeset"

Po zapisaniu pliku uruchom przebudowę konfiguracji:

sudo update-grub

Jeśli zmiana spowoduje problemy z uruchomieniem, możesz wybrać inne jądro lub tryb recovery z menu GRUB, a także tymczasowo edytować parametry w czasie startu (klawisz e na wybranym wpisie, edycja linii linux, uruchomienie Ctrl+X lub F10).

4. Wygodna metoda z GUI – Grub Customizer

Dla osób preferujących interfejs graficzny dostępne jest narzędzie Grub Customizer. Umożliwia ono szybkie modyfikacje bez edycji plików:

zmianę kolejności wpisów metodą „przeciągnij i upuść”,
ustawienie domyślnego systemu jednym kliknięciem,
modyfikację timeoutu i widoczności menu,
edycję parametrów jądra oraz dodawanie wpisów,
zmianę wyglądu (tło, kolory, czcionki).

4.1. Instalacja Grub Customizer w Ubuntu

Krok 1 – aktualizacja systemu (opcjonalnie, ale zalecane)

Wykonaj aktualizację poleceniem:

sudo apt update && sudo apt upgrade -y

Krok 2 – dodanie PPA (jeśli wymagane)

Na części wersji Ubuntu najnowsza wersja dostępna jest w PPA. Aby je dodać, użyj komend:

sudo add-apt-repository ppa:danielrichter2007/grub-customizer

sudo apt update

Uwaga: jeśli twoje Ubuntu oferuje Grub Customizer w oficjalnych repozytoriach, możesz pominąć dodawanie PPA i przejść od razu do instalacji.

Krok 3 – instalacja

Zainstaluj program poleceniem:

sudo apt install grub-customizer -y

Krok 4 – uruchomienie

Uruchom „Grub Customizer” z menu aplikacji, wyszukując po nazwie, lub wpisz w terminalu:

grub-customizer

Program poprosi o hasło administratora.

4.2. Zmiana kolejności i domyślnego systemu

Po uruchomieniu zobaczysz listę wpisów menu GRUB – każdy wiersz to osobna pozycja (np. Ubuntu, „Opcje zaawansowane”, Windows).

Aby zmienić kolejność, złap wybrany wpis lewym przyciskiem myszy, przeciągnij go wyżej lub niżej i upuść w nowym miejscu.

Aby ustawić domyślny system, zaznacz odpowiedni wpis i kliknij „Ustaw jako domyślny” na górnym pasku.

4.3. Zmiana czasu odliczania i wyświetlania menu (GUI)

W Grub Customizer przejdź do zakładki „Ustawienia ogólne”, gdzie znajdziesz kluczowe pola:

Domyślny wpis – wybór pozycji startowej,
Widoczność/pokaż menu – włącza lub ukrywa menu,
Czas odliczania (timeout) – liczba sekund oczekiwania.

Przykładowa konfiguracja dla wygody obsługi:

zaznaczone „Pokaż menu”,
timeout ustawiony na 5–10 sekund,
domyślny wpis: Windows lub Ubuntu – zależnie od preferencji.

Po zmianach kliknij „Zapisz” – program automatycznie przebuduje konfigurację GRUB (grub.cfg).

4.4. Zmiana wyglądu menu GRUB

W zakładce „Wygląd” możesz dostosować estetykę menu do własnych preferencji:

ustawić tło, wybierając obraz z dysku,
zmienić czcionkę i jej rozmiar,
dobrać kolory tekstu i zaznaczenia.

Aby zastosować własne tło, wykonaj kroki:

Przejdź do zakładki „Wygląd”.
W sekcji Obraz tła kliknij ikonę wyboru pliku.
Wskaż plik (np. .jpg lub .png) z katalogu Obrazy.
Kliknij „Zapisz” i zrestartuj komputer.

5. Ręczna edycja wpisów (dla zaawansowanych)

Manualna edycja /boot/grub/grub.cfg jest możliwa, ale niezalecana na co dzień, ponieważ plik jest generowany automatycznie i każdorazowe update-grub lub aktualizacja jądra nadpisze wprowadzone ręcznie zmiany. Zamiast tego trzymaj własne wpisy w /etc/grub.d/, a parametry ogólne w /etc/default/grub.

Jeśli wyjątkowo musisz zedytować grub.cfg (np. awaryjnie usunąć problematyczny wpis), zrób to ostrożnie:

Wykonaj kopię bezpieczeństwa pliku:

sudo cp /boot/grub/grub.cfg /boot/grub/grub.cfg.manual.backup

Otwórz plik w trybie administratora:

sudo nano /boot/grub/grub.cfg

Znajdź sekcję zaczynającą się od menuentry 'Nazwa wpisu' { i kończącą na } (to cały blok wpisu).
Usuń cały blok, aby pozbyć się danej pozycji.
Zapisz plik i pamiętaj, że kolejne update-grub przywróci oryginalną zawartość.

Metoda ta sprawdza się wyłącznie jako jednorazowa, awaryjna poprawka – do stałej konfiguracji używaj plików w /etc/default/grub i /etc/grub.d/.

6. Naprawa GRUB po jego uszkodzeniu lub nadpisaniu

Po instalacji innego systemu lub problemach z UEFI GRUB może zostać nadpisany. Typowe sytuacje to zainstalowanie innej dystrybucji, modyfikacje Windows lub uszkodzenie konfiguracji.

Aby odzyskać GRUB w prostym scenariuszu, wykonaj:

Uruchom system, który ma przejąć kontrolę nad GRUB-em (np. Ubuntu).
W terminalu zainstaluj GRUB na właściwym dysku, a następnie wygeneruj konfigurację:

sudo grub-install /dev/sda

sudo update-grub

(Dostosuj ścieżkę dysku, np. /dev/nvme0n1, do swojej konfiguracji.)

Po restarcie GRUB znów powinien wyświetlać menu z Ubuntu jako gospodarzem.

W trudniejszych przypadkach (system nie startuje) zwykle używa się Live USB, chroot do zainstalowanego systemu oraz uruchamia grub-install i update-grub z poziomu środowiska Live.

Live USB Ubuntu,
chroot do zainstalowanego systemu,
ponowne uruchomienie grub-install i update-grub z Live.

7. Alternatywy dla GRUB – menedżery EFI

Jeśli chcesz mieć bardziej „graficzny” bootmanager na systemach UEFI lub uprościć wybór systemów już na poziomie firmware, rozważ rozwiązania takie jak rEFIt (starszy projekt, głównie dla Maców) oraz rEFInd (popularny, aktywnie rozwijany menedżer EFI). Instalowane są na partycji EFI i pozwalają wybierać system z pominięciem GRUB-a.

8. Praktyczne scenariusze – szybkie ustawienia

Chcę widzieć menu GRUB i mieć 10 sekund na wybór

Wykonaj:

Otwórz plik: sudo nano /etc/default/grub
Ustaw wartości:
GRUB_TIMEOUT_STYLE=menu

GRUB_TIMEOUT=10
Przebuduj konfigurację: sudo update-grub
Zrestartuj komputer.

Chcę, żeby domyślnie startował Windows

Wykonaj:

Policz pozycję „Windows Boot Manager” w menu (licząc od 0).
Otwórz plik: sudo nano /etc/default/grub
Ustaw: GRUB_DEFAULT=<numer pozycji> (np. 2).
Przebuduj konfigurację: sudo update-grub
Zrestartuj komputer.

Chcę wszystko ustawiać „myszką” w GUI

Wykonaj:

Dodaj PPA (jeśli potrzebne): sudo add-apt-repository ppa:danielrichter2007/grub-customizer
Zaktualizuj listę pakietów: sudo apt update
Zainstaluj program: sudo apt install grub-customizer
Uruchom „Grub Customizer” z menu.
W zakładce „Lista” zmień kolejność i domyślny system.
W „Ustawieniach ogólnych” ustaw timeout i widoczność menu.
W „Wyglądzie” wybierz tło i kolory.
Kliknij „Zapisz” i uruchom ponownie komputer.

Dzięki powyższym krokom szybko dostosujesz GRUB w Ubuntu i zyskasz pełną kontrolę nad startem systemu.